AGUNews

Mayıs 2026, Sayı 104

Bas Mı Gitar Mı?

Res. Asst./Arş.Gör. Elcan Tokmak Mayıs 2026, Sayı 104 31
Bas Mı Gitar Mı?


Müzik ortaya çıktığı ilk günden itibaren insan hayatının vazgeçilmez bir unsuru olmuştur. Müzik tek sesli olabileceği gibi çok sesli de olabilir. Kimi zaman sadece insan sesinde hayat bulan melodiler kimi zaman kendini bir enstrümanın telinde gösterir. Bu çeşitlilik dünyanın her yöresinde kendine yer bulmuştur. Örneğin bir bağlama veya bir kabak kemane tek başına çalınabileceği gibi hem insan sesi hem de çeşitli enstrümanların eşliğiyle yeni eserler ve icralar ortaya çıkarabilmektedir. Bu çeşitliğin içerisinden bir bütün yaratmak, müziğin ruhunun inceliğini yansıttığı gibi insanlığın farklılıklardan bir yeni bir eser ortaya çıkartma kabiliyetini de ortaya çıkarmaktadır. Dolayısıyla bu çeşitlilikler zaman içerisinde farklı enstrüman ve seslerin bir arada bulunduğu müzik gruplarını meydana getirmiştir.

Grupların içerisinde her enstrüman bir ihtiyaca karşılık gelmekte ve ortaya çıkması arzulanan “bir” in tamamlanması gereken eksiklerinin gidermektedir. Bu bağlamda grupların ritim, solo ve armoni gibi bölümlerinin olduğu ve farklı enstrümanların bu kısımlarda kullanıldığını biliyoruz. Bu bağlamda bugün ele almak istediğimiz enstrüman Bas veya daha bilinen adıyla Bas Gitar (?). Bas, müzik gruplarının özellikle ritim kısmında yer aldığı için genellikle duyulmadığı sanılan ancak eksik olduğunda ise eserin yavan kaldığı görülen şahsına münhasır bir enstrümandır.

Basın genellikle bas gitar olarak anılması aslında iki neden dayanır. Bunlardan ilki basın görünüşüdür. Bas şeklen bir elektro gitara benzemekte çalınış itibariyle de ilk bakışta bir farkının olmadığı düşünülmektedir. Ancak enstrüman akor ve arpej kullanımının çok düşük olmasının yanı sıra genellikle “slap” ve parmakla çalım gibi kendine has veyahut atası olan “kontrbas” (doublebass) teknikleriyle çalınmaktadır. Burada bahse konu parmkala çalım gitardaki tırnaklarla değil direkt olarak sol elin işret ve orta parmakları kullanılarak çalınmasıdır.

Diğer bir nedene gelecek olursak basın ya da electric bass’ın 1951 yılında Leo Fender tarafından bir nevi yeninden icat edilmesidir. Fender 1951 yılında çıkardığı “Fender Precision Bass” ın reklamlarında bası gitar ailesi içerisinde bir enstrüman olarak kurgulayınca terim bugüne kadar bas gitar olarak gelmeyi başardı. Zaman zaman çeşitli virtüözler ve sanatçılar karşı çıkmasına ve bu terimi kullanmanın enstrümanın şahsına münhasırlığına zarar verdiğini ifade etmelerine rağmen terim hala literatürde yerini korumaktadır.

Basın neden gitar olmadığı konusuna gelecek olursak bas direkt olarak “Violo De Gamba” ailesinin uzantısı olan kontrbasın akrabasıdır. Fender 1952 yılında piyasaya sunduğu basların reklamlarında kontrbasın yerini alacak, taşıması zahmetsiz ve elektrik aksamı ile güçlendirilmiş bir enstrüman piyasaya sürdüğünü ifade etmiştir. 1930’lu yıllarda başlayan girişimlerle ortak hedef olan bu durum tamamen kontrbasın müzik grupları içerisinde yerini alması ile sonuçlanmıştır.

Neticede bas veya bas gitar (?) günümüzde hala gitar ismini taşımakta ve bu isim ile birçok mecrada anılmaktadır ancak durum enstrümanın kökenlerine, çalım tekniklerine ve tarihine inildikçe farklı bir boyut kazanmakta isim giderek uyumsuzlaşmaktadır.  Bunu  yanında bu gün hala birçok marka gitar ve bas kutularının üzerinde “Guitar & Bass” ibaresine yer vererek gitar ve bası farklı birer enstrüman olarak konumlandırmaktır.

 




GALERI