Şirketlerin hisselerinin ve finansal varlıkların alınıp satıldığı yer olan borsa, organize bir piyasadır. Ve bu piyasayı doğrudan ve dolaylı yoldan etkileyen pek çok faktör vardır. Peki, dünya üzerindeki petrol piyasa fiyat dalgalanmaları bu işin neresinde?
Borsa, şirketlerin yatırımcılarla buluştuğu bir yer o yüzden doğrudan borsayı etkileyen faktörlere baktığımızda şirketlerin performansı, şirketlerle alakalı sansasyonel haberler, yatırımcı psikolojisi gibi şahsi faktörler öne çıkmakta. Faiz oranları ise hem doğrudan, hem de dolaylı yoldan borsa piyasasını çok yönlü etkileyebilmekte. Merkez bankalarının faizi yüksek tutması, ekonomide borçlanma maliyetlerini artırarak harcamaları ve yatırımları yavaşlatabilir.
Pek çok insana petrol bu işin kalbiymiş gibi gelebilir. Çünkü küreselleşmiş olan yeni dünya düzeninde şirketlerin ayakta kalması için gereken en önemli şeylerden biri de ürünlerini her yere ulaştırabilmek, yani lojistiğe para ayırmaktır. Piyasada petrolün fiyatı yükseldiğinde bu borsada domino etkisi yaratır. Öncelikle ulaşım odaklı olan sektörler (havayolu, lojistik) bundan en çok etkilenir, hemen ardından ise maliyetleri arttığından dolayı kârları düşen sanayi sektörü. Bu durumda enflasyon artabilir, mevcut ülke enflasyonu düşürmek için faizi yüksek tutar ve yüksek faizle borsa baskı görmeye başlar. Tabii böyle bir durumda kaybedenlerin yanı sıra petrol ve enerji şirketleri değerlenir ve petrol ihracatı yapan ülkelerdeki şirketler daha çok gelir elde eder.
Lakin bu kadar büyük anlatımın yanı sıra aslında petrol borsa üzerinde devasa etkilere sahip bir faktör pek değil. Hatta ABD’de bu konu üzerine araştırma yapan Cleveland Federal Rezerv Bankası petrol fiyatları ve hisse senedi fiyatları arasında zaman içinde aslında çok az bir korelasyon olduğunu öne sürmektedir. Yüksek petrol fiyatları girdi maliyetlerini artırıyor evet, ancak borsa bu artışa sürekli olarak paralel bir şekilde tepki vermiyor. Büyük değişimler daha önce de değindiğimiz gibi spesifik sektörler üzerinde görülmekte.
Eğer petrol dolar zayıflaması, arz-talep dengelerinin yanı sıra jeopolitik riskler, üretim kesintisi, arz riskleri gibi sebeplerden dolayı yükselişe geçiyorsa borsa buna olağandan daha farklı tepki verir. Piyalarda arz şoku yaşanır. Güncelde tam olarak da piyasalarda bu durum yaşanmakta. ABD/İsrail-İran savaşı piyasalarda tüm dengeleri alt üst ederken İran’ın petrol ticaretinin %20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı kapatması anlık olarak borsaları çok etkiledi. Böyle bir durumda tek bir günde varili 65 dolardan işlem gören Brent petrolün piyasa fiyatı 114 doları gördü. Ancak ne var ki bu gibi uçuk bir durumda bile Türkiye bazlı borsalara bakıldığında BIST100 de %0.71 düşüşle kapattı günü. Hafta içerisinde ise %3.7 değerinde yükselişe geçti. Yani petrolden ziyade yatırımcının psikolojisi ve davranışı borsa üzerinde petrolden daha çok hareket oluşturdu.
Yani petrol her ne kadar günümüz dünyasında çok önemli olsa da; fiyat dalgalanmaları pek çok piyasada endişe uyandırsa da anlayabiliyoruz ki petrolün olağanüstü etkiler oluşturması için kelebeğin diğer kanadının da olağanüstü bir tepki vermesi gerekmektedir.
